Is kokosolie gezond? Wat het verzadigde vet met je cholesterol doet

Weinig producten hebben zo’n snelle klim en zo’n harde val gemaakt als kokosolie. Een paar jaar geleden stond het in vrijwel elk gezondheidsartikel, tegenwoordig staat het op de lijst van dingen die je beter kunt beperken. De vraag is kokosolie gezond heeft dan ook een antwoord dat haaks staat op het imago waarmee het product groot is geworden. Van alle oliën en vetten in het schap bevat kokosolie het meeste verzadigde vet, en dat is precies het type vet waarvan het advies luidt om er minder van te eten.

In het kort

• Kokosolie bestaat voor meer dan 85 procent uit verzadigd vet, meer dan welke andere olie of welk ander vet in het schap dan ook.
• Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol, wat samenhangt met een hoger risico op hart- en vaatziekten.
• Laurinezuur, het belangrijkste vetzuur in kokosolie, verhoogt het cholesterol het sterkst van alle verzadigde vetzuren.
• Kokosolie past niet in de Schijf van Vijf. Het advies is om verzadigd vet zoveel mogelijk te vervangen door onverzadigd vet, zoals olijfolie of zonnebloemolie.

Hoeveel verzadigd vet er in kokosolie zit

Vetten worden ingedeeld naar het type vetzuren waaruit ze bestaan. Olijfolie bestaat grotendeels uit onverzadigd vet, boter zit rond de 50 procent verzadigd, en kokosolie zit boven de 85 procent. Daarmee is het het meest verzadigde vet dat je in een gewone supermarkt kunt kopen, meer nog dan roomboter of rundvet.

Dat is geen detail maar de kern van de beoordeling. Bij vetten kijkt het voedingsadvies niet naar de hoeveelheid vet maar naar de samenstelling ervan, en op dat punt zit kokosolie aan de verkeerde kant van de schaal. Hoe die verhouding bij andere soorten uitpakt, staat in het overzicht van plantaardige oliën.

Wat verzadigd vet met je cholesterol doet

Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol in je bloed. Dat is het cholesterol dat zich in de vaatwand kan afzetten en dat samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Om die reden luidt het advies om verzadigd vet zoveel mogelijk te vervangen door onverzadigd vet, en niet simpelweg om minder vet te eten.

Binnen de verzadigde vetzuren is er nog onderscheid, en dat pakt voor kokosolie ongunstig uit. Laurinezuur, het vetzuur dat het grootste deel van het kokosvet uitmaakt, verhoogt het cholesterol volgens het Voedingscentrum het sterkst van allemaal. Het argument dat kokosolie een ander soort verzadigd vet bevat dan dierlijke producten klopt dus wel, maar valt niet uit in het voordeel van kokosolie.

Waar het gezonde imago vandaan komt

Het verhaal achter kokosolie leunt op twee dingen. Het eerste is dat het vetzuren zou bevatten die het lichaam anders verwerkt dan gewone vetten, de zogeheten middellangeketenvetzuren die snel als energie zouden worden gebruikt in plaats van opgeslagen. Het tweede is de aanwezigheid van kokosolie in traditionele keukens waar hart- en vaatziekten minder voorkomen.

Beide argumenten zijn te dun voor de conclusie die eraan wordt gehangen. Het onderzoek naar middellangeketenvetzuren gaat over geconcentreerde preparaten, niet over de olie die je in de pan doet, waarin laurinezuur domineert en zich in het lichaam grotendeels gedraagt als een gewoon lang vetzuur. En bevolkingsgroepen met een traditioneel kokosrijk dieet verschillen op zoveel meer punten van de gemiddelde Nederlander dat je die vergelijking niet op één ingrediënt kunt terugbrengen.

Waar kokosolie wel voor deugt

Er zijn redenen om kokosolie in huis te hebben, ze hebben alleen niets met gezondheid te maken.

• Smaak: ongeraffineerde kokosolie geeft een uitgesproken kokossmaak die in curry’s en Zuidoost-Aziatische gerechten precies op zijn plaats is.
• Hittebestendigheid: door de verzadigde structuur oxideert kokosolie minder snel bij hoge temperaturen dan veel onverzadigde oliën.
• Structuur in bakken: kokosolie is bij kamertemperatuur vast, wat in sommige recepten en in veganistische baksels een functie heeft die vloeibare olie niet vervult.
• Houdbaarheid: kokosolie wordt minder snel ranzig dan de meeste andere plantaardige oliën.

Kokosolie is een smaakmaker, geen gezondheidsproduct

Het advies komt neer op iets simpels: gebruik kokosolie zoals je roomboter gebruikt, dus af en toe en omdat het lekker is, niet dagelijks en niet omdat het goed voor je zou zijn. Voor het dagelijkse bakken en braden zijn olijfolie en zonnebloemolie de betere keuze, simpelweg omdat de vetzuursamenstelling daar de goede kant op staat.

Dat kokosolie een paar jaar geleden overal werd aangeraden en nu wordt afgeraden, komt niet doordat het inzicht is omgeslagen. De samenstelling was altijd al bekend; wat veranderde was hoe hard er marketing omheen werd gebouwd. De volledige beoordeling staat in het overzicht van het Voedingscentrum over kokos en kokosvet.